← 2023 Paper 1
UPSC 2023 Maths Optional Paper 1 Q3a — Step-by-Step Solution 20 marks · Section A
Cayley-Hamilton theorem · Linear Algebra · asked 3× in 13 yrs · Read the full method →
Question
Let A = [ 1 0 0 1 0 1 0 1 0 ] A=\begin{bmatrix}1 & 0 & 0\\1 & 0 & 1\\0 & 1 & 0\end{bmatrix} A = 1 1 0 0 0 1 0 1 0 .
(i) Verify the Cayley–Hamilton theorem for the matrix A A A .
(ii) Show that A n = A n − 2 + A 2 − I A^n=A^{n-2}+A^2-I A n = A n − 2 + A 2 − I for n ≥ 3 n\ge 3 n ≥ 3 , where I I I is the identity matrix of order 3. Hence, find A 40 A^{40} A 40 .
Technique
(i) Direct CH verification by computing A 2 , A 3 A^2,A^3 A 2 , A 3 and checking the polynomial vanishes; (ii) recurrence from CH gives A n − A n − 2 = A 2 − I A^n-A^{n-2}=A^2-I A n − A n − 2 = A 2 − I which telescopes for even step counts.
Solution
Part (i) — Verify Cayley–Hamilton
Characteristic polynomial.
det ( A − λ I ) = det [ 1 − λ 0 0 1 − λ 1 0 1 − λ ] = ( 1 − λ ) det [ − λ 1 1 − λ ] = ( 1 − λ ) ( λ 2 − 1 ) = − ( λ − 1 ) 2 ( λ + 1 ) . \det(A-\lambda I)=\det\begin{bmatrix}1-\lambda & 0 & 0\\1 & -\lambda & 1\\0 & 1 & -\lambda\end{bmatrix}=(1-\lambda)\det\begin{bmatrix}-\lambda & 1\\1 & -\lambda\end{bmatrix}=(1-\lambda)(\lambda^2-1)=-(\lambda-1)^2(\lambda+1). det ( A − λ I ) = det 1 − λ 1 0 0 − λ 1 0 1 − λ = ( 1 − λ ) det [ − λ 1 1 − λ ] = ( 1 − λ ) ( λ 2 − 1 ) = − ( λ − 1 ) 2 ( λ + 1 ) .
The characteristic equation is λ 3 − λ 2 − λ + 1 = 0 \lambda^3-\lambda^2-\lambda+1=0 λ 3 − λ 2 − λ + 1 = 0 .
Compute A 2 , A 3 A^2,A^3 A 2 , A 3 .
A 2 = A ⋅ A = [ 1 0 0 1 1 0 1 0 1 ] . A^2=A\cdot A=\begin{bmatrix}1 & 0 & 0\\1 & 1 & 0\\1 & 0 & 1\end{bmatrix}. A 2 = A ⋅ A = 1 1 1 0 1 0 0 0 1 .
(Calculation: row 1 of A A A times A A A = ( 1 , 0 , 0 ) (1,0,0) ( 1 , 0 , 0 ) ; row 2 of A A A = ( 1 , 0 , 1 ) (1,0,1) ( 1 , 0 , 1 ) — multiply: col 1 of A A A = ( 1 , 1 , 0 ) (1,1,0) ( 1 , 1 , 0 ) → 1 + 0 + 0 = 1 1+0+0=1 1 + 0 + 0 = 1 ; col 2 = ( 0 , 0 , 1 ) (0,0,1) ( 0 , 0 , 1 ) → 0 + 0 + 1 = 1 0+0+1=1 0 + 0 + 1 = 1 ; col 3 = ( 0 , 1 , 0 ) (0,1,0) ( 0 , 1 , 0 ) → 0 + 0 + 0 = 0 0+0+0=0 0 + 0 + 0 = 0 . So row 2 = ( 1 , 1 , 0 ) (1,1,0) ( 1 , 1 , 0 ) . Row 3 of A A A = ( 0 , 1 , 0 ) (0,1,0) ( 0 , 1 , 0 ) → row 2 of A A A = ( 1 , 0 , 1 ) (1,0,1) ( 1 , 0 , 1 ) .)
A 3 = A ⋅ A 2 = [ 1 0 0 2 0 1 1 1 0 ] . A^3=A\cdot A^2=\begin{bmatrix}1 & 0 & 0\\2 & 0 & 1\\1 & 1 & 0\end{bmatrix}. A 3 = A ⋅ A 2 = 1 2 1 0 0 1 0 1 0 .
Cayley–Hamilton states A 3 − A 2 − A + I = 0 A^3-A^2-A+I=0 A 3 − A 2 − A + I = 0 . Compute:
A 3 − A 2 − A + I = [ 1 − 1 − 1 + 1 0 − 0 − 0 + 0 0 − 0 − 0 + 0 2 − 1 − 1 + 0 0 − 1 − 0 + 0 1 − 0 − 1 + 0 1 − 1 − 0 + 0 1 − 0 − 1 + 0 0 − 1 − 0 + 1 ] = [ 0 0 0 0 − 1 0 0 0 0 ] . A^3-A^2-A+I=\begin{bmatrix}1-1-1+1 & 0-0-0+0 & 0-0-0+0\\2-1-1+0 & 0-1-0+0 & 1-0-1+0\\1-1-0+0 & 1-0-1+0 & 0-1-0+1\end{bmatrix}=\begin{bmatrix}0 & 0 & 0\\0 & -1 & 0\\0 & 0 & 0\end{bmatrix}. A 3 − A 2 − A + I = 1 − 1 − 1 + 1 2 − 1 − 1 + 0 1 − 1 − 0 + 0 0 − 0 − 0 + 0 0 − 1 − 0 + 0 1 − 0 − 1 + 0 0 − 0 − 0 + 0 1 − 0 − 1 + 0 0 − 1 − 0 + 1 = 0 0 0 0 − 1 0 0 0 0 .
Wait — the ( 2 , 2 ) (2,2) ( 2 , 2 ) entry is − 1 -1 − 1 , not 0 0 0 . Let me recompute A 2 A^2 A 2 more carefully.
A = [ 1 0 0 1 0 1 0 1 0 ] A=\begin{bmatrix}1 & 0 & 0\\1 & 0 & 1\\0 & 1 & 0\end{bmatrix} A = 1 1 0 0 0 1 0 1 0 . A 2 = A ⋅ A A^2=A\cdot A A 2 = A ⋅ A :
Row i i i , column j j j : ∑ k A i k A k j \sum_k A_{ik}A_{kj} ∑ k A ik A k j .
( 1 , 1 ) (1,1) ( 1 , 1 ) : 1 ⋅ 1 + 0 ⋅ 1 + 0 ⋅ 0 = 1. 1\cdot 1+0\cdot 1+0\cdot 0=1. 1 ⋅ 1 + 0 ⋅ 1 + 0 ⋅ 0 = 1.
( 1 , 2 ) (1,2) ( 1 , 2 ) : 1 ⋅ 0 + 0 ⋅ 0 + 0 ⋅ 1 = 0. 1\cdot 0+0\cdot 0+0\cdot 1=0. 1 ⋅ 0 + 0 ⋅ 0 + 0 ⋅ 1 = 0.
( 1 , 3 ) (1,3) ( 1 , 3 ) : 0 0 0 .
( 2 , 1 ) (2,1) ( 2 , 1 ) : 1 ⋅ 1 + 0 ⋅ 1 + 1 ⋅ 0 = 1. 1\cdot 1+0\cdot 1+1\cdot 0=1. 1 ⋅ 1 + 0 ⋅ 1 + 1 ⋅ 0 = 1.
( 2 , 2 ) (2,2) ( 2 , 2 ) : 1 ⋅ 0 + 0 ⋅ 0 + 1 ⋅ 1 = 1. 1\cdot 0+0\cdot 0+1\cdot 1=1. 1 ⋅ 0 + 0 ⋅ 0 + 1 ⋅ 1 = 1.
( 2 , 3 ) (2,3) ( 2 , 3 ) : 1 ⋅ 0 + 0 ⋅ 1 + 1 ⋅ 0 = 0. 1\cdot 0+0\cdot 1+1\cdot 0=0. 1 ⋅ 0 + 0 ⋅ 1 + 1 ⋅ 0 = 0.
( 3 , 1 ) (3,1) ( 3 , 1 ) : 0 ⋅ 1 + 1 ⋅ 1 + 0 ⋅ 0 = 1. 0\cdot 1+1\cdot 1+0\cdot 0=1. 0 ⋅ 1 + 1 ⋅ 1 + 0 ⋅ 0 = 1.
( 3 , 2 ) (3,2) ( 3 , 2 ) : 0 ⋅ 0 + 1 ⋅ 0 + 0 ⋅ 1 = 0. 0\cdot 0+1\cdot 0+0\cdot 1=0. 0 ⋅ 0 + 1 ⋅ 0 + 0 ⋅ 1 = 0.
( 3 , 3 ) (3,3) ( 3 , 3 ) : 0 ⋅ 0 + 1 ⋅ 1 + 0 ⋅ 0 = 1. 0\cdot 0+1\cdot 1+0\cdot 0=1. 0 ⋅ 0 + 1 ⋅ 1 + 0 ⋅ 0 = 1.
A 2 = [ 1 0 0 1 1 0 1 0 1 ] . A^2=\begin{bmatrix}1 & 0 & 0\\1 & 1 & 0\\1 & 0 & 1\end{bmatrix}. A 2 = 1 1 1 0 1 0 0 0 1 .
A 3 = A ⋅ A 2 A^3=A\cdot A^2 A 3 = A ⋅ A 2 :
( 1 , 1 ) (1,1) ( 1 , 1 ) : 1 1 1 . ( 1 , 2 ) (1,2) ( 1 , 2 ) : 0 0 0 . ( 1 , 3 ) (1,3) ( 1 , 3 ) : 0 0 0 .
( 2 , 1 ) (2,1) ( 2 , 1 ) : 1 ⋅ 1 + 0 ⋅ 1 + 1 ⋅ 1 = 2 1\cdot 1+0\cdot 1+1\cdot 1=2 1 ⋅ 1 + 0 ⋅ 1 + 1 ⋅ 1 = 2 . ( 2 , 2 ) (2,2) ( 2 , 2 ) : 1 ⋅ 0 + 0 ⋅ 1 + 1 ⋅ 0 = 0 1\cdot 0+0\cdot 1+1\cdot 0=0 1 ⋅ 0 + 0 ⋅ 1 + 1 ⋅ 0 = 0 . ( 2 , 3 ) (2,3) ( 2 , 3 ) : 1 ⋅ 0 + 0 ⋅ 0 + 1 ⋅ 1 = 1 1\cdot 0+0\cdot 0+1\cdot 1=1 1 ⋅ 0 + 0 ⋅ 0 + 1 ⋅ 1 = 1 .
( 3 , 1 ) (3,1) ( 3 , 1 ) : 0 ⋅ 1 + 1 ⋅ 1 + 0 ⋅ 1 = 1 0\cdot 1+1\cdot 1+0\cdot 1=1 0 ⋅ 1 + 1 ⋅ 1 + 0 ⋅ 1 = 1 . ( 3 , 2 ) (3,2) ( 3 , 2 ) : 0 + 1 + 0 = 1 0+1+0=1 0 + 1 + 0 = 1 . ( 3 , 3 ) (3,3) ( 3 , 3 ) : 0 + 0 + 0 = 0 0+0+0=0 0 + 0 + 0 = 0 .
A 3 = [ 1 0 0 2 0 1 1 1 0 ] . A^3=\begin{bmatrix}1 & 0 & 0\\2 & 0 & 1\\1 & 1 & 0\end{bmatrix}. A 3 = 1 2 1 0 0 1 0 1 0 .
A 3 − A 2 − A + I A^3-A^2-A+I A 3 − A 2 − A + I :
( 1 , 1 ) (1,1) ( 1 , 1 ) : 1 − 1 − 1 + 1 = 0 1-1-1+1=0 1 − 1 − 1 + 1 = 0 .
( 1 , 2 ) (1,2) ( 1 , 2 ) : 0 0 0 . ( 1 , 3 ) (1,3) ( 1 , 3 ) : 0 0 0 .
( 2 , 1 ) (2,1) ( 2 , 1 ) : 2 − 1 − 1 + 0 = 0 2-1-1+0=0 2 − 1 − 1 + 0 = 0 .
( 2 , 2 ) (2,2) ( 2 , 2 ) : 0 − 1 − 0 + 1 = 0 0-1-0+1=0 0 − 1 − 0 + 1 = 0 .
( 2 , 3 ) (2,3) ( 2 , 3 ) : 1 − 0 − 1 + 0 = 0 1-0-1+0=0 1 − 0 − 1 + 0 = 0 .
( 3 , 1 ) (3,1) ( 3 , 1 ) : 1 − 1 − 0 + 0 = 0 1-1-0+0=0 1 − 1 − 0 + 0 = 0 .
( 3 , 2 ) (3,2) ( 3 , 2 ) : 1 − 0 − 1 + 0 = 0 1-0-1+0=0 1 − 0 − 1 + 0 = 0 .
( 3 , 3 ) (3,3) ( 3 , 3 ) : 0 − 1 − 0 + 1 = 0 0-1-0+1=0 0 − 1 − 0 + 1 = 0 .
All zero ✓. Cayley–Hamilton verified.
Part (ii) — Recurrence and A 40 A^{40} A 40
From CH: A 3 = A 2 + A − I A^3=A^2+A-I A 3 = A 2 + A − I .
Claim: A n = A n − 2 + A 2 − I A^n=A^{n-2}+A^2-I A n = A n − 2 + A 2 − I for all n ≥ 3 n\ge 3 n ≥ 3 .
Proof by induction. Base n = 3 n=3 n = 3 : A 3 = A + A 2 − I = A 2 + A − I A^3=A+A^2-I=A^2+A-I A 3 = A + A 2 − I = A 2 + A − I ✓ (matches CH).
Inductive step. Assume A k = A k − 2 + A 2 − I A^k=A^{k-2}+A^2-I A k = A k − 2 + A 2 − I . Then
A k + 1 = A ⋅ A k = A ( A k − 2 + A 2 − I ) = A k − 1 + A 3 − A = A k − 1 + ( A 2 + A − I ) − A = A k − 1 + A 2 − I . A^{k+1}=A\cdot A^k=A(A^{k-2}+A^2-I)=A^{k-1}+A^3-A=A^{k-1}+(A^2+A-I)-A=A^{k-1}+A^2-I. A k + 1 = A ⋅ A k = A ( A k − 2 + A 2 − I ) = A k − 1 + A 3 − A = A k − 1 + ( A 2 + A − I ) − A = A k − 1 + A 2 − I .
This is the claim with n = k + 1 n=k+1 n = k + 1 . ✓
Compute A 40 A^{40} A 40 .
Using A n − A n − 2 = A 2 − I A^n-A^{n-2}=A^2-I A n − A n − 2 = A 2 − I repeatedly:
A 40 − A 38 = A 2 − I , A 38 − A 36 = A 2 − I , … , A 4 − A 2 = A 2 − I . A^{40}-A^{38}=A^2-I,\quad A^{38}-A^{36}=A^2-I,\quad\ldots,\quad A^4-A^2=A^2-I. A 40 − A 38 = A 2 − I , A 38 − A 36 = A 2 − I , … , A 4 − A 2 = A 2 − I .
There are 19 19 19 such equations (steps from A 2 A^2 A 2 up to A 40 A^{40} A 40 in increments of 2). Telescope:
A 40 − A 2 = 19 ( A 2 − I ) ⇒ A 40 = A 2 + 19 A 2 − 19 I = 20 A 2 − 19 I . A^{40}-A^2=19(A^2-I)\Rightarrow A^{40}=A^2+19A^2-19I=20A^2-19I. A 40 − A 2 = 19 ( A 2 − I ) ⇒ A 40 = A 2 + 19 A 2 − 19 I = 20 A 2 − 19 I .
Plug in A 2 A^2 A 2 :
A 40 = 20 [ 1 0 0 1 1 0 1 0 1 ] − 19 [ 1 0 0 0 1 0 0 0 1 ] = [ 1 0 0 20 1 0 20 0 1 ] . A^{40}=20\begin{bmatrix}1 & 0 & 0\\1 & 1 & 0\\1 & 0 & 1\end{bmatrix}-19\begin{bmatrix}1 & 0 & 0\\0 & 1 & 0\\0 & 0 & 1\end{bmatrix}=\begin{bmatrix}1 & 0 & 0\\20 & 1 & 0\\20 & 0 & 1\end{bmatrix}. A 40 = 20 1 1 1 0 1 0 0 0 1 − 19 1 0 0 0 1 0 0 0 1 = 1 20 20 0 1 0 0 0 1 .
Answer
A 40 = [ 1 0 0 20 1 0 20 0 1 ] . \boxed{\;A^{40}=\begin{bmatrix}1 & 0 & 0\\20 & 1 & 0\\20 & 0 & 1\end{bmatrix}.\;} A 40 = 1 20 20 0 1 0 0 0 1 .